De psychosociale risicoanalyse: wat moet, wat mag en wat kost het?

Stress, burn-out, conflicten, ongewenst gedrag: psychosociale risico's zijn uitgegroeid tot een van de grootste oorzaken van langdurige uitval. De wetgever verwacht dan ook dat elke werkgever die risico's in kaart brengt en aanpakt, net zoals dat voor fysieke risico's geldt. Wat betekent dat concreet, en welke rol speelt je externe preventiedienst?

Wat is een psychosociale risicoanalyse?

Een psychosociale risicoanalyse brengt in kaart welke aspecten van de arbeidsorganisatie, de arbeidsinhoud, de arbeidsvoorwaarden, de arbeidsomstandigheden en de onderlinge relaties op het werk schade kunnen toebrengen aan de mentale of fysieke gezondheid van je werknemers. Het resultaat is geen rapport voor in de kast, maar de basis voor concrete preventiemaatregelen.

Is ze verplicht?

Ja. De psychosociale risicoanalyse is een verplicht onderdeel van de algemene risicoanalyse die elke werkgever moet uitvoeren, ongeacht grootte of sector. Daarnaast moet je een interne procedure hebben waarmee werknemers psychosociale problemen kunnen melden, en sinds eind 2023 is het aanstellen van minstens één vertrouwenspersoon verplicht voor werkgevers vanaf 50 werknemers. Ook kleinere bedrijven ontsnappen dus niet aan het thema, alleen aan een deel van de formele structuur.

Wat doet je externe preventiedienst hierin?

De spilfiguur is de preventieadviseur psychosociale aspecten, een gespecialiseerde rol die vrijwel elke kmo bij de externe dienst legt. Die adviseur ondersteunt de risicoanalyse, behandelt individuele verzoeken tot psychosociale interventie van werknemers en adviseert bij incidenten zoals ongewenst gedrag. Daarnaast kan je dienst helpen bij bevragingen van je personeel en het vertalen van resultaten naar maatregelen.

Zit dit in je forfait of betaal je extra?

Het patroon dat je intussen kent. De wettelijke opdrachten rond psychosociale aspecten behoren tot de kernopdrachten van je externe dienst: voor groep C- en D horen ze bij het basispakket binnen het forfait, voor grotere bedrijven worden ze afgeboekt van de preventie-eenheden en gaan ze zelfs voor op andere prestaties. Uitgebreidere trajecten, zoals een grootschalige welzijnsbevraging of begeleiding op maat, zijn doorgaans bijkomende prestaties. Vraag vooraf een offerte in eenheden of euro's, dan verschijnt het niet als verrassing op je jaarfactuur.

Van analyse naar actieplan

1. Voer de analyse uit, met ondersteuning van je dienst en input van je werknemers.
2. Vertaal de vaststellingen naar concrete maatregelen in je globaal preventieplan en jaaractieplan.
3. Wijs per maatregel een verantwoordelijke en een timing aan.
4. Communiceer de resultaten en de meldingsprocedure naar je personeel.
5. Evalueer jaarlijks en stuur bij, zeker na incidenten of signalen zoals stijgend verzuim.

Een analyse zonder actieplan is een verplichting afvinken. Een analyse mét actieplan is verzuim voorkomen, en dat is vele malen goedkoper dan het genezen.